Verse 1
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १॥
দুটা সুপৰ্ণ পক্ষী, একেলগে সখা হৈ, একেটা গছক আঁকোৱালি ধৰে। সিহঁতৰ এজন মিঠা পিপ্পল ফল ভোগ কৰে; আনজন নাখাই কেৱল সাক্ষীভাৱে চাই থাকে।
Verse 2
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनिशया शोचति मुह्यमानः । जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २॥
একে গছতেই পুৰুষ আসক্তিত নিমগ্ন হৈ, অসহায়তাৰ মোহত বিভ্ৰান্ত হৈ শোক কৰে। কিন্তু যেতিয়া সি আনজনক—পূজ্য ঈশ্বৰ আৰু তেওঁৰ মহিমা—দেখে, তেতিয়া সি শোকমুক্ত হয়।
Verse 3
यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥३॥
যেতিয়া দ্ৰষ্টাই সুৱৰ্ণবৰ্ণ তেজস্বী—কৰ্তা, ঈশ্বৰ, পুৰুষ, ব্ৰহ্মযোনি—তেওঁক দেখে, তেতিয়া বিদ্বান পুণ্য-পাপ ঝাৰি পেলাই, নিৰঞ্জন হৈ পৰম সাম্য (একাত্মতা) লাভ কৰে।
Verse 4
प्राणो ह्येष यः सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी । आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावान् एष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥४॥
নিশ্চয় এইয়েই প্ৰাণ, যি সকলো ভূতৰ মাজত দীপ্তি হৈ প্ৰকাশিত হয়। ইয়াক জানি বিদ্বান অতিবাদী নহয়। আত্মাত ক্ৰীড়া কৰা, আত্মাত ৰত, যথোচিত কৰ্মত প্ৰবৃত্ত—সেইজন ব্ৰহ্মবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 5
सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् । अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥५॥
সত্যেৰে, তপস্যাৰে, সম্যক জ্ঞানেৰে আৰু নিত্য ব্ৰহ্মচৰ্য্যৰে এই আত্মা লভ্য হয়। শৰীৰৰ অন্তৰত সি জ্যোতিময় আৰু শুভ্ৰ; দোষ ক্ষীণ হোৱা যতিসকলে তাক দৰ্শন কৰে।
Verse 6
सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः । येनाऽऽक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥६॥
সত্যই জয়ী হয়, অসত্য নহয়। সত্যেৰে দেৱযান পথ বিস্তৃত হয়; যাৰ দ্বাৰা আপ্তকাম ঋষিসকলে আৰোহণ কৰে, য’ত সত্যৰ পৰম নিধান অৱস্থিত।
Verse 7
बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति । दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यन्त्विहैव निहितं गुहायाम् ॥७॥
সেই (ব্ৰহ্ম) বৃহৎ আৰু দিৱ্য, অচিন্ত্য-ৰূপ; সূক্ষ্মতকৈও অধিক সূক্ষ্ম হৈ দীপ্তিমান। সি দূৰ—অতি দূৰ—তথাপি ইয়াতেই নিকট; হৃদয়-গুহাত নিহিত তাক জ্ঞানীয়ে ইয়াতেই দৰ্শন কৰে।
Verse 8
न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मण वा । ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥८॥
তাক চকুৰে ধৰা নাযায়, বাক্যৰেও নহয়; অন্য দেৱতা (অৰ্থাৎ ইন্দ্ৰিয়) দ্বাৰাও নহয়, তপস্যা বা কৰ্মকাণ্ড দ্বাৰাও নহয়। কিন্তু জ্ঞান-প্ৰসাদে সত্ত্ব শুদ্ধ হোৱা সাধকে ধ্যানস্থ হৈ নিষ্কল (অখণ্ড) ব্ৰহ্মক দৰ্শন কৰে।
Verse 9
एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश । प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥९॥
এই অণু আত্মা চেতসা (মন) দ্বাৰা জানিবলগীয়া; য’ত প্ৰাণ পঞ্চধা ৰূপে প্ৰৱেশ কৰিছে। প্ৰাণসমূহে প্ৰজাসকলৰ সমগ্ৰ চিত্ত ওতপ্ৰোত (সূত্ৰিত) কৰি ৰাখে; সেই অন্তৰতত্ত্ব বিশুদ্ধ হ’লে এই আত্মা প্ৰকাশিত হৈ উদ্ভাসিত হয়।
Verse 10
यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥१०॥
বিশুদ্ধসত্ত্বযুক্ত সাধকে মনসাৰে যি যি লোক স্পষ্টভাৱে ধ্যান কৰে, আৰু যি যি কামনা ইচ্ছা কৰে, সি সেই সেই লোক আৰু সেই কামনাসমূহ জয় কৰি লাভ কৰে। সেয়ে ভূতি (সমৃদ্ধি) কামনা কৰা জনে আত্মজ্ঞক নিশ্চয়েই পূজা-আদৰ কৰিব লাগে।
Verse 11
तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतोऽधीते । नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥११॥
এইয়েই সত্য, যাক ঋষি অঙ্গিৰসে প্ৰাচীনকালত ঘোষণা কৰিছিল: যিজনে আৱশ্যকীয় ব্ৰত-আচৰণ সম্পন্ন কৰা নাই, সি এই উপদেশ অধ্যয়ন বা লাভ কৰিব নোৱাৰে। পৰম ঋষিসকলক নমস্কাৰ; পৰম ঋষিসকলক নমস্কাৰ।